TERAPIA  PEDAGOGICZNA :

Jest to oddziaływanie za pomocą środków pedagogicznych (wychowawczych i dydaktycznych) na przyczyny i przejawy trudności dzieci w uczeniu się. Mają one na celu eliminowanie niepowodzeń szkolnych oraz ich ujemnych konsekwencji. Terapia stanowi swoistą interwencję wychowawczą, zmierzającą do spowodowania określonych, pozytywnych zmian w zakresie sfery poznawczej i emocjonalno – motywacyjnej, także w strukturze wiedzy i umiejętności szkolnych dziecka.


CELEM  NADRZĘDNYM  TERAPII JEST:

Stworzenie możliwości wszechstronnego rozwoju umysłowego, psychicznego i społecznego dzieciom z utrudnieniami rozwojowymi:

  • stymulowanie i usprawnianie rozwoju funkcji psychomotorycznych,
  • wyrównywanie braków w wiadomościach i umiejętnościach uczniów,
  • eliminowanie niepowodzeń szkolnych oraz ich emocjonalnych i społecznych konsekwencji.

Zbiór celów operacyjnych stanowi zarazem program terapii.

Podmiotem terapii jest dziecko, jego zaburzenia rozwojowe i trudności szkolne, określone przez specjalistyczną diagnozę. Jego aktywność w procesie przezwyciężania trudności rozwojowych i szkolnych jest niezbędnym warunkiem efektywności podejmowanych działań.

 ZASADY  TERAPII  PEDAGOGICZNEJ

Zasady terapii pedagogicznej  muszą uwzględniać specyfikę pracy z dzieckiem o nieharmonijnym rozwoju, jego warunki rozwojowe, możliwości poznawcze i potrzeby.

Terapia stanowi formę działalności wychowawczej, a zatem jej zasady powinny respektować ogólne prawidłowości przebiegu procesu wychowania i sposoby postępowania w przypadkach zaburzonej sfery poznawczej, emocjonalnej, motywacyjnej i społecznej.

I  Zasada indywidualizacji środków i metod oddziaływania korekcyjnego

Dzieci z fragmentarycznymi zaburzeniami rozwoju wymagają dodatkowej pomocy w postaci indywidualnego oddziaływania pedagogicznego, ponieważ ich możliwości percepcyjne uniemożliwiają efektywne uczenie się w nauczaniu masowym. U dzieci z dysleksją istnieje konieczność indywidualnego programowania zajęć korekcyjnych, dostosowania środków, metod dydaktycznych i wychowawczych do indywidualnych możliwości konkretnego dziecka.
Indywidualizacja musi być stosowana w toku zajęć zespołowych poprzez:

  1. kontrolowanie przebiegu i wyników pracy dziecka,
  2. pomaganie mu w przezwyciężaniu trudności,
  3. stosowanie odpowiednich zabiegów wychowawczych i psychoterapeutycznych.

II Zasada powolnego stopniowania trudności w nauce czytania i pisania, uwzględniającego złożoność tych czynności i możliwości percepcyjne dziecka

Stopniowanie zarówno objętości opracowywanego materiału jak i przystępności dla dziecka. Warunkiem przechodzenia do zadań o większym stopniu trudności jest tylko i wyłącznie sprawne wykonanie ćwiczeń na niższym poziomie. Nie mogą tu obowiązywać żadne rygory czasowe.


III Zasada korekcji zaburzeń: ćwiczenie przede wszystkim funkcji najgłębiej zaburzonych i najsłabiej opanowanych umiejętności

Podczas zajęć najwięcej czasu trzeba przewidzieć na ćwiczenie funkcji najsłabiej rozwiniętych. Im głębiej zaburzona funkcja, tym większa podatność dziecka na zmęczenie. Szkodliwe jest więc planowanie jednostki zajęciowej uwzględniającej ćwiczenie tylko jednej funkcji. Powoduje to zmęczenie parcjalne; „przetrenowanie” struktur nerwowych najgorzej funkcjonujących i najmniej sprawnych, a następnie zniechęcenie, powrót do złych nawyków i pogarszanie wyników.

IV  Zasada kompensacji zaburzeń: łączenie ćwiczeń funkcji zaburzonych z ćwiczeniami funkcji niezaburzonych w celu tworzenia właściwych mechanizmów kompensacyjnych

U dzieci funkcjonuje mechanizm kompensacyjny, polegający na zastąpieniu jednej funkcji, np. słuchowej – drugą funkcją, np. wzrokową. Czynności analizy i syntezy są omijane i funkcja ta nie jest usprawniana, skutkiem czego deficyt nie maleje, lecz pogłębia się
Zadaniem terapeuty jest wytworzenie u dziecka takich mechanizmów psychologicznych, w których funkcje sprawniejsze pełnią rolę kompensacyjną, wspierając czynności funkcji zaburzonych. Takie ćwiczenia korekcyjno – kompensacyjne wyrównują skutki mikrodeficytów, usprawniają procesy integracji psychomotorycznej oraz ułatwiają opanowanie trudnych dla dziecka umiejętności.


V  Zasada systematyczności

W miarę możliwości ćwiczenia powinny odbywać się jak najczęściej. Długość ćwiczeń uzależniona jest od głębokości zaburzenia, rodzaju zaburzonej funkcji i  czynności, wieku dziecka jego możliwości i motywacji.


VI  Zasada ciągłości oddziaływania psychoterapeutycznego

Działania wychowawcze o charakterze psychoterapeutycznym powinny towarzyszyć zabiegom dydaktycznym przez cały czas trwania zajęć terapeutycznych, a w pierwszym okresie odgrywać dominującą rolę. Działania psychoterapeutyczne pełnić będą funkcje profilaktyczne w stosunku do dalszych, negatywnych następstw niepowodzeń szkolnych.
Zadaniem terapeuty jest nie tylko spowodowanie, by dzieci  mogły się uczyć i chciały się uczyć. Konieczne jest więc stosowanie elementów psychoterapii.
Czynnikami, które wpływają na jakość i skuteczność oddziaływań psychoterapeutycznych są:

  1. związek terapeutyczny – między terapeutą a pacjentem musi zaistnieć więź polegająca na wzajemnej akceptacji,
  2. osobowość terapeuty – empatia, życzliwość, wyrozumiałość,
  3. atmosfera zajęć – bezpieczeństwo, tolerancja, serdeczność.

Działania psychoterapeutyczne powinny być nastawione na eliminowanie i zapobieganie sytuacjom stresującym; stworzenie klimatu zaufania; wyzwalanie aktywności i potrzeby współdziałania w usuwaniu własnych kłopotów, Bardzo ważne jest zaspokojenie potrzeby sukcesu poprzez stwarzanie sytuacji dających okazję do zadowolenia, doświadczania radości z osiągnięć. Dzieci wymagają oddziaływań o charakterze kompensacji psychicznej – skierowania ich uwagi na coś, co jest im dostępne i jednocześnie atrakcyjne; wyeksponowanie ich cech pozytywnych. Umożliwienie osiągnięcia sukcesu w innych dziedzinach. Zadaniem terapeuty jest przekonanie nauczycieli i rodziców o skuteczności ww. oddziaływań.


Organizacja  i  zasady  pracy  z  dzieckiem  w  domu

  1. Ustalenie regulaminu uczenia się pomiędzy rodzicem a dzieckiem.
  2. Zapisanie zasad na papierze i powieszenie ich w pokoju dziecka.
  3. Organizacja miejsca pracy: zawsze w tym miejscu, przy posprzątanym biurku.
  4. Zapewnienie odpowiednich warunków do zajęć: wyłączony telewizor, radio itp. w celu koncentracji dziecka na zadaniach.
  5. Przestrzeganie planu ramowego: dziecko pracuje zawsze w tym samym czasie, systematycznie co najmniej przez 30 min. dziennie, co wspomaga gotowość do uczenia się.
  6. Sprawdzanie przez rodzica ćwiczeń dziecka co najmniej raz w tygodniu – możliwość wyjaśnienia wątpliwości i wspólne skorygowanie błędów.

Rodzic powinien:

  1. Starać się zrozumieć możliwości i ograniczenia dziecka, które potrzebuje właściwie ukierunkowanej pomocy.
  2. Przyjąć do wiadomości, że jego potomek nie jest leniwy lub mało zdolny.
  3. Dbać o to, aby dziecko systematycznie wykonywało zalecenia terapeutyczne.
  4. Spokojnie wyjaśniać napotkane trudności
  5. Umacniać poczucie własnej wartości dziecka, podkreślając jego dotychczasowe sukcesy i skupiając się na jego mocnych stronach.
  6. Doceniać wysiłek malucha, nawet jeśli nie przynosi on pożądanych efektów.
  7. Zachęcać, ale nie zmuszać dziecko do czytania dla przyjemności, proponując interesujące książki, albumy, artykuły.
  8. Dać możliwość dziecku korzystania z "książki mówionej" (audiobooki).
  9. Pozwolić dziecku pisać ołówkiem w celu szybszego poprawienia błędów oraz zapobiegania utrwalaniu niepoprawnej pisowni.
  10. Ćwiczyć pisanie z pamięci.

Rodzic nie powinien:

  1. Traktować trudności dziecka jako przejaw lenistwa czy niechęci do pracy.
  2. Próbować mobilizować dziecko do pracy poprzez wyśmiewanie czy porównywanie z kolegami czy rodzeństwem.
  3. Zwalniać dziecka z systematycznej pracy.
  4. Odrabiać zadań domowych za dziecko.
  5. Podważać autorytetu nauczycieli i terapeutów.

Uwagi ogólne do pracy z dzieckiem:

  1. Chwalić dziecko.
  2. Oceniać osiągnięcia.
  3. Oceniać wysiłek a nie efekty.
  4. Wykazywać cierpliwość.
  5. Naprowadzać dziecko na właściwe rozwiązanie.
  6. Ograniczyć ilość zadawanego materiału do pracy w domu.
  7. Pozwolić pisać dziecku ołówkiem.
  8. Otoczyć szczególną troską dzieci leworęczne.
  9. Jasno formułować pytania.
  10. Bronić przed ośmieszaniem ze strony rówieśników, rodzeństwa, członków rodziny.
  11. Wprowadzić nawyk pracy ze słownikiem ortograficznym.
  12. Zwracać uwagę na wzmożoną męczliwość, problemy z koncentracją uwagi.
  13. Zaproponować redagowanie notatek nielinearnych, np. mapy myśli, wykresów itp.
  14. Współpracować na linii nauczyciel-rodzic, rodzic-terapeuta.
  15. Egzekwować i nagradzać systematyczną pracę w domu.

Literatura:

  1. Antoni Balejko, Jak pokonać trudności w mówieniu, czytaniu i pisaniu. Dysleksja. Białystok 1999.
  2. Marta Bogdanowicz, Integracja percepcyjno-motoryczna. Teoria-diagnoza-terapia.Warszawa 1997.
  3. Renata Czabaj, Przewodnik dla nauczyciela kl. 4-6 szkoły podstawowej do programu Ortograffiti, Operon, Gdynia 2007.
  4. Renata Czabaj, Diagnoza pedagogiczna. Materiały ze szkolenia w Polskim Towarzystwie Dysleksji w Gdańsku, październik 2010.
  5. Irana Czajkowska, Herda Kazimierz, Zajęcia korekcyjno-kompensacyjne. Warszawa 1989.
  6.  Barbara Kaja, Zarys terapii dziecka, Bydgoszcz 2001.
  7. Halina Spionek, Zaburzenia rozwoju uczniów a niepowodzenia szkolne, Warszawa 1985.